Enkel boeken omtrent lichaamswerk, psychotherapie en healing. Samengesteld door Dirk Marivoet

Aanbevolen boeken omtrent het gedachtengoed van Jack Painter, Postural Integration, Energetic Integration, Pelvic-Heart Integration...

Guidon, Marco and Doris, Postural Integration. Ratgeber Ehrenwirth, 2001

Een goede inleiding in het Duits in Postural Integration.

Painter, Jack, Deep Bodywork and Personal Development. Bodymind Books. (vertaald in diverse talen). www.posturalintegraton.net

Van de grondlegger van Postural Integration, de methode die ik onderwijs, en waarvan ik gepassioneerd ben. Beschrijft op heldere wijze hoe de body-mind split te helen.

Painter, Jack, Technical Manual of Deep Wholistic Bodywork: Postural Integration. Bodymind Books (vertaald in diverse talen)

Van de flap: enige van de lovende commentaren"Meer dan enig ander beoefenaar die ik ken, steekt Jack al waar zijn lichaam en geest hebben kunnen naar uitreiken en mogelijk maken in zijn praktijk en onderricht... Dit helder en tijdloos boek reflecteert hoe diep hij heeft nagedacht over zijn werk en hoe ver hij het ontwikkeld heeft. Jack gaat verder dan enig ander model waar ik mee vertrouwd ben. De waarheid die hij vertelt doet me afvragen hoe het mogelijk is dat iets dat zo onmiddellijk herkend wordt als waar, zo veel tijd nodig heeft om erkend te worden." Ron Kurtz, auteur van "Wat het lichaam onthult" en "Body-Centered Psychotherapy: The Hakomi Method".

"Ik denk dat dit boek een van de belangrijkste bijdragen is tot de Westerse psychologie, die zich pas begint te realiseren wat lichaamsgerichte leraars gedurende jaren hebben aangetoond: in therapie en opvoeding moeten we leren van de wijsheid van ons lichaam. Jack Painter is een pionier in de ontwikkeling van lichaamswerk, en zijn boek is een prachtige kaart." Robert Hall, M.D., Lomi School, Mill Valley, Californië.

de website van de trainers in Postural Integration is: www.posturalintegration.info

Aanbevolen boeken omtrent het gedachtengoed van Wilhelm Reich, Reichiaanse en Neo-Reichiaanse therapie

Baker, Elsworth F., Man in the Trap: The Causes of Blocked Sexual Energy. Macmillan, New York, 1967.

Een discussie over de karakterstructuur in een levendig psychoanalytisch jargon. Of het nuttig is of een giller hangt af van de talen die je beheerst. Dit boek is niet meer in druk, maar je kan het soms op de kop tikken in tweedhandsboekenwinkels (doe een poging via bv. Abebooks.com.)

Keleman, Stanley,Somatic Reality. Bodily Experience and Emotional Truth, Center Press, Berkeley,1979

Your Body Speaks its Mind. Center Press, Berkeley, 1975

The Human Ground. Sexuality, Self and Survival, Center Press, Berkeley,1975

Living your Dying, Random House, New York,1974

Kelley, Charles, R., New Techniques of Vision Improvement. Interscience Research Institute. 1971.

Een unieke synthese van gezichtstraining volgens de technieken van William H. Bates en methodes van diepe emotionele ontspanning die hun origine vinden in het werk van Wilhelm Reich.

Dit boekje (63 pp.) is niet meer in druk, maar kan eventueel wel via Abebooks.com. of andere online tweedehandsboekenwinkels opgespoord worden.

Lowen Alexander, Bio-energetica.

De meest volledige op zichzelf staande verheldering van Lowens systeem van karakterstructuren in de ontwikkeling, aangetoond in de fysieke structuur.

Lowen Alexander, The physical Dynamics of Character Structure.

De jonge Lowen. Lowen heeft zoveel en zo regelmatig geschreven en had daarmee zoveel invloed op zijn vakgebied - hij schiep feitelijk een geheel nieuwe therapeutische benadering - dat het moeilijk is alles op te noemen. Hij is een van de voornaamste theoretici na Reich.

Lowen Alexander, Bio-energetische Oefeningen.

Zoals de titel aangeeft: een verzameling van de meest gebruikte bio-energetische oefeningen om energie te bewegen en te herverdelen. Ze zijn nuttig voor veel 'energieblokkades' in het lichaam.

Pierrakos, John, Energetica van de Ziel. (Core Energetics) Becht, 1996.

Het basiswerk van één van mijn leermeesters. Hoe meer je het leest, hoe meer je doordrongen raakt van de diepe waarheid die schuilgaat in de woorden van deze leerling en collega van Wilhelm Reich.

Reich, Wilhelm, Character Analysis. (3e uitgebreide editie). Farrar, Straus and Giroux, New York 1967.

Introduceert het toen revolutionaire denkbeeld dat het lichaam het karakter weerspiegelt en dat het lichaam daarom in de psychotherapie moet worden meegenomen. Een klassiek werk, nog steeds interessant om te lezen.

Reich, Wilhelm, The Function of the Orgasm: Sex-Economic Problems of Biological Energy. Bantam Books, New York 1967.

Nog een klassiek werk dat indertijd flink wat stof deed opwaaien. De reflexmatige aard van het orgasme. Orgastische herverdeling van energie als de 'energie-huishouding' van het lichaam.

Sharaf, Myron, Fury on Earth. A biography of Wilhelm Reich. St. Martin's Press/Marek, New York, 1983.

De definitieve biografie van Reich. Myron Sharaf beschrijft Reich als diepmenselijk: complex, contradictorisch, genereus, liefdevol en vol van buitengewone en soms bizarre ideeën. Sharaf maakte Reich zelf een tiental jaar mee als student, patiënt, en cowerker.

Ik heb Myron Sharaf een paar keer ontmoet en ik heb dankzij zijn levendige verhalen en vertolkingen van Reich heb ik veel meer begrepen van één van de grootste geniën uit de 20e Eeuw.

Yserbyt Roosje en Georges Lambrechts, In staat van orgasme. VUBPress, 1998

Ontstaan uit de licentiaatsverhandeling Familiale en Seksuologische wetenschappen van Roosje Yserbyt. In het Nederlandse taalgebied het boek om te lezen als introductie tot het werk van Reich.

Aanbevolen boeken omtrent bewustworden door beweging, bewegingspedagogieën

Alexander, M., The Resurrection of the Body, Delta

Meer over de Alexander Techniek: alexandertech.org/books/

Alexander Gerda, Eutonie

Dit is een introductie tot het uitvoerige werk dat Alexander in de afgelopen 55 jaar heeft verricht. Haar werk is niet alleen een geneeswijze en behandelwijze, maar tevens een westerse meditatie over zijn in het gehele lichaam. De klemtoon ligt op de proprioceptieve waarneming van lichaamsruimten, beweging en energie (met behulp van intentie en concentratie van aandacht), ontwikkeling van contact en aanwezigheid, bewuste aanpassing van fysieke veerkracht.

Barlow, W., The Alexander Technique, Knopf.

Feldenkrais, Moshe, Bewustworden door bewegen. Voor meer boeken over Feldenkrais zie www.feldenkrais-resources.com/products.htm

Waarschijnlijk het beste boek dat je kan lezen over Feldenkrais. Naast veel uitleg vind je hier tien "Feldenkrais lessen". Oefeningen (zoals ik het woord gebruik) om te leren hoe je je lichaam laat praten met je lichaam en hoe je lichaam zichzelf kan heropvoeden.

Aanbevolen Atlassen of der Menselijke Anatomie, Fysiologie en Pathologie voor lichaamswerkers...

Iedereen die geïnteresseerd is in het menselijk lichaam zou een atlas van de menselijke anatomie moeten hebben. Een atlas laat niet zien hoe het lichaam werkt, maar tooen afbeeldingen. Er zijn verschillende belangrijke atlassen te verkrijgen in de gespecialiseerde boekhandels. Sobotta, Netter, en Clemente zijn waarschijnlijk de beste van deze belangrijke atlassen. Voor mij is het voornaamste gebruik van deze boeken bestemd om er naar te kijken en verwonderd te zijn. De illustraties in goede atlassen zijn zeer gedetailleerd. Je kan er online bestellen bij Azur, Proxis of Amazon.com. Of je vindt ze in een andere boekenwinkel en goedkoper in tweedehandboekenwinkels of op ebay.

Ik heb een aparte pagina met meer details omtrent Atlassen der Menselijke Anatomie.

Calais-Germain, Blandine, Anatomy of Movement

1993 Eastland Press 289 pages ($28.50 paperback) ISBN 0-939616-17-3
In het frans: Anatomie pour le mouvement. Tome 1 introduction à l'analyse des techniques corporelles. Tome 2: bases d'exercices. Editions DésIris ISBN 2-907653-01-6 en, 2-907653-06-7

Een heel speciaal boek dat uitlegt wat iedere spier doet. Hier wat informatie van de flap: Anatomy of Movement is a dynamic, integrated approach to the sudy of the physical structures of the musculoskeletal system and their relationship to the movements of the human body. In clear and concise text illustrated with more than a thousand graphic drawings, the author takes the reader on a lively tour of the muscles, bones, ligaments and joints of the arms, legs and trunk. The focus throughout the book is on anatomy not for its own sake but in its functional relationship to the actual movements of the body in dance, exercise and other physical disciplines."
Ik beveel dit boek aan voor studenten lichaamswerk.

Juhan, Deanne , Job's Body - A Handbook for Bodywork

1st editon - 1987 Station Hill Press 365 pages ISBN 0-88268-134-6
Expanded edtion - 1998 Barrytown Ltd. 448 pages ISBN 1581770227

Ongelooflijk boek. Bijna zoals een anatomie/fysiologie tekstboek. Ik kan me niet voorstellen dat niet ieder arts veel van dit boek zou kunnen leren. Maar dit boek is eveneens interessant voor iedereen met een lijf en interesse in lichaamswerk. Hoewel het bedoeld lijkt te zijn als het beter leesbare boek, is het geen licht leesvoer.

Commentaren van enkele reviews:
"A masterful synthesis, copiously illustrated, of body therapies and anatomical-physiological functions" - East West Magazine
"A broad presentation of the rationale of bodywork, including the relevant physiological, anatomical, and neuropsychological information one should know if one practices any form of bodywork." Publishers Weekly
"Juhan blends a novelist's sensitiviy for language and an academic's respect for accuracy with a bodyworker's respect for the living, sentient flesh." Yoga Journal

Oschman, James, L. Energy Medicine. The Scientific Basis. Churchill Livingstone. 2000.

Oschman, een gerenomeerd celbioloog brengt in Energy Medicine een hele reeks wetenschappelijke gegevens uit diverse uiteenlopende disciplines samen. Al te lang werd veel van het 'Energetische' arsenaal van de lichaamstherapeut dat moeilijke in de gangbare wetenschappelijke taal kon uitgedrukt of begrepen worden als onwetenschappelijke prietpraat afgedaan. Oschman brengt een boeiende discussie op gang tussen conventionele en niet-conventionele benaderingen tot gezondheid. Deze bijdrage is een eerste serieuze stap in de richting van een beter begrip van menselijke energetische systemen.

Schultz, Louis & Rosemary Feitis, The Endless Web
1996 North Atlantic Books 126 pages

Ondertitel "Fascial Anatomy and Physical Reality", dit is een boek over het myofasciale weefsel van het menselijk lichaam. Een beetje teleurstellend omwillend van de vervelende herhaling van steeds dezelfde afbeeldingen.

Thompson, C.W. Manual of Structural Kinesiology, Moseley.

Todd, Mabel E. The Thinking Body, Dance Horizons Book, New Jersey ISBN. 87127-014-5

Oorspronkelijk gepubliceerd in 1937, is dit een klassieker in de studie van de menselijke fysiologie, en het effect van psychologische en mentale processen op menselijke beweging. Todd was haar tijd ver vooruit in het zien van de relatie tussen gedachte en beweging.

Todd: "It is profoundly true that we are as much affected in our thinking by our bodily attitudes as our bodily attitudes are affected in the reflection of our mental and bodily states."

Werner Ruth, A Massage therapist's guide to pathology

Lippinicott, Williams & Wilkins.489 pages. ISBN: 0-683-30210-8

Ruth Werner en Ben Benjamin beschrijven een variëteit van ziektebeelden en voegen er aan toe hoe massage (en lichaamswerk in het algemeen) het helingsproces kunnen verbeteren of niet. Geeft ook wat basis fysiologische inzichten mee.

Aanbevolen boeken omtrent massage, dieptemassage en Rolfing.

Benjamin, Benjamin E., Are You Tense? The Benjamin System of Muscular Therapy. Pantheon, New York 1978.

Een methode van dieptemassage en spiertherapie, zoals de titel al zegt. Als je belangstelling hebt, bestudeer dan vier of vijf verschillende methoden en ontwerp dan een die bij je past. Er staat een 'spierspanningstest' in om jezelf te kunnen controleren.

Downing, George, Massage voor iedereen. Bert Bakker. 1977

Inleiding tot de Esalen-massage door een van de bedenkers.

Gunther, Bernard, Sense Relaxation: Below Your Mind. Collier Books, New York 1968.

Een klassieke inleiding tot verlevendiging van en door het lichaam. Oefeningen en aanwijzingen voor aanraking.

Heller, Joseph & William Henkin, Bodywise
1986 Wingbow Press 260 pagina's

Joseph Heller was de eerste voorzitter van het Rolf Instituut in 1975. Hij verliet deze positie en ontwikkelde in 1978 Hellerwork. Hij was van mening dat Rolfing geen pijn zou mogen doen. Dit boek is een inleiding tot de theorieën van Hellerwork en staat vol interessante informatie omtrent het menselijk lichaam.

Johnson, D., The Protean Body, Harper Colophon.

Rolf, Ida, Rolfing
ondertitel "Reestablishing the Natural Alignnment and Structural Integration of the Human Body for Vitality and Well-Being"
1989 Healing Arts Press/Inner Traditions 304 paginas ISBN 0892813350
Oorspronkelijke uitgave in 1977 was getiteld Rolfing - The Integration of Human Structures ISBN 0064650960
(behalve de naamsverandering gaat het om hetzelfde boek)

Een klassieker over Rolfing door de grondlegger ervan. Legt het concept van diepe spierspanning uit en de rol van de fascia in het vasthouden van die spanning. Rolfing is een vorm van diep-weefsel lichaamswerk. Dit boel bevat zo'n 4OO anatomische tekeningen en meer dan 500 foto's van mensen die "gerolfd" werden.

Simons, David G., Janet G. Travell MD, Lois S. Simons MD, Travell & Simon's Myofascial Pain and Dysfunction: The Trigger Point Manual

2nd edition 1998 Lippincott, Williams & Wilkins 2vols ($189.00 hardback)

Het kan nog een tijd duren voor ik mij deze dure boeken kan veroorloven. Dit is de bijbel van trigger punt therapie. Travell was de privaatarts van de presidenten Kennedy en Johnson. Ze schreef een autobiograie, Office Hours: Day and Night, dat ik op een dag nog eens wil lezen.

Trager, Milton, Trager Mentastics      www.trager.com

1987 Station Hill Press 174 pages ISBN 088268048X

Aanbevolen boeken omtrent acupunctuur en acupressuur.

Connelly, D. Traditional Acupuncture, Center for Trad. Acupuncure.

Yu-Lin Lian, Chun-Yan Chen, Michael Hammes, Bernard C. Kolster, Seirin foto-atlas voor acupunctuur. Transviet, Veenendaal. 2000 (Vertaald uit het duits: Seirin-Bildatlas der Akupunktur).350 paginas. ISBN. 3-8290-2998-5

Modern handboek dat alle acupunctuurpunten van de meridianen, de extra-meridianen Du Mai en Ren Mai en de belangrijkste extra-punten systematisch en overzichtelijk weergeeft. 409 punten in totaal worden door telkens drie afbeeldingen toegelicht: grafische voorstelling die topografisch-anatomische ligging weergeeft, meridiaanoverzicht, foto met geplaatste naald.

Aanbevolen boeken omtrent "Nieuwe Tijdsdenken"

Capra, Fritjov, The Tao of Physics (2e editie) Shambala, Boulder, Colorado 1983.

Geeft het verband tussen oosterse en westerse ideeën van werkelijkheid in het licht van de quantumfysica.

Aanbevolen boeken omtrent bodyreading

Ken Dychtwald, Bodymind

Integreert ideeën van Ida Rolf, Moshe Feldenkrais, Fritz Perls, Wilhelm Reich en vele andere pioniers. Hij beschrijft hoe John Pierrakos één van zijn en mijn leermeesters een body reading doet. Legt spierspanning uit en hoe het lichaam en de mind verbonden zijn. Een klassieker en een aanrader.

Keleman, Stanley, Emotional Anatomy. Center Press, 1985.

Keleman heb ik voor het eerst ontmoet in 1994. Hij is wat ik zou omschrijven als een poëet onder de lichaamswerkers. In Emotional Anatomy, borduurt hij verder op een thema dat hem nauw aan het hart ligt, nl. de relatie tussen het lichaam en de emotionele, psychologische, sexuele, en imaginatieve aspecten van de menselijke ervaring. Emotional Anatomy relateert gevoelens en emoties aan fysieke vorm.

Kurtz, Ron, en Prestera, Hector. Wat het lichaam onthult (The Body Reveals)

De beste inleiding die er is tot het verstaan van de structurele taal van het lichaam. Veel illustraties en tekeningen die ervaring in het lichaam laten zien.


Rank Ansgar & Dietlinde, Je Lichaam als Spiegel. Bio-Energetica en Karakteranalyse. Servire 1994.

Karakterologie op een heldere en begrijpelijke manier beschreven. Tal van schetsen van lichaamshoudingen en gelaatsuitdrukkingen maken het geheel heel aanschouwelijk.

Aanbevolen boeken omtrent lichamelijke overdracht en tegenoverdracht.

Boswijk-Hummel, Riekje, Liefde in Wonderland. Overdracht en tegenoverdracht in de hulprelatie. De Toorts, Haarlem, 1997.

Keleman, Stanley, Bonding, A somatic-emotional approach to Transference, 1986, Center Press, Berkeley

Aanbevolen boeken omtrent therapeutische methoden die ook van belang zijn voor lichaamsgerichte therapie

Erickson, Milton H., The Collected Papers of Milton H. Erickson on Hypnosis, delen I-IV. Ernest Rossi, red. Irvingon Publishers, New York 1980.

Erickson in al zijn facetten.

Erickson, Milton, H. en Rossi, Ernest L., Experiencing Hypnosis: Therapeutic Approaches to Altered States. Irvington Publishers, New York 1981.

Zoals met alles waar Erickson schrijver of medeschrijver van is, is ook hier de beste benadering: eerst lezen en alle 'overbodige' informatie op een rijtje proberen te zetten tot het je duizelt, dan nog eens lezen zonder je in te spannen. Is het belangrijker om te weten - of om te weten dat je het weet? De oudere Erickson vertelt nooit alleen wat hij lijkt te vertellen. Loop hem niet steeds voor de voeten, maar laat je door hem onderrichten.

Gendlin, Eugene T., Focussing.

Een heel boek gewijd aan het opmerken van proprioceptieve effecten van communicatie van 'lichaam' met 'geest' en vice versa.

Heckler, Richard Strozzi, The Anatomy of Change: East/West Approaches to Body/Mind Therapy. Shambala, Boulder, Coilorado, 1984.

Heckler geeft les aan de Lomi School en is hoofd van een aikido dojo.

Lambrechts, Georges, Het Eigen Gezicht van de Gestalttherapie. IVC Kortrijk, 1994. ISBN 90-801717-1-9

Een wegwijzer en blikopener voor alle ervaringsgerichte psychotherapeuten.

Perls, Fritz, Gestalt Therapie. Verbatim. Servire, 1994.

Woordelijke verslagen van de talloze therapiesessies die Perls gehouden heeft.

Aanbevolen boeken in verband met een lichaamsgerichte aanpak van trauma.

Levine, Peter, Waking the Tiger

Ondertitel: Healing Trauma: The Innate Capacity to Transform Overwhelming Experiences
1997 North Atlantic Books ISBN 155643233X

Een zeer goed boek van een in origine Reichiaans therapeut over de heling van trauma. Een aanrader.

McKenzie, Robin A., 7 Steps to a Pain-Free Life
2000 E.P. Dutton 256 pagina's
Ondertitel: How to Rapidly Relieve Back and Neck Pain Using the McKenzie Method

De auteur is een brillant en gerespecteerd kinesitherapeut. Hij stelt 7 oefeningen voor voor de rug en 7 voor de nek. Dit zijn dezelfde oefeningen die werden voorgesteld in de jaren '80 in boeken als - Treat Your own Back and Treat Your Own Neck. Veel bijkomend materiaal werd toegevoegd. Aangeraden voor mensen met rugklachten.

Website: McKenzie Institute International

Northrup, Christiane, Women's Bodies, Women's Wisdom
Ondertitel: Creating Physical and Emotional Health and Healing
1998 Bantam Doubleday Dell 906 pages (2nd edition)

De auteur is een gynecologe die meerdere boeken gepubliceerd heeft over vrouwen en gezondheid. Hier een uitspraak zoals die te vinden is op Amazon: "Quite possibly every female over the age of 12 will find this huge book enlightening, pain saving, and perhaps even lifesaving."

Aanbevolen boeken omtrent Pelvic-Heart Integration (sexualiteit in verbinding met hart)

Rosenberg, Jack Lee, Total Orgasm. Random House, New York, 1973.

Opvallende titel. Een bewonderenswaardige inleiding tot bio-energetische oefeningen die energiestroming en lading beïnvloeden, met name om seksueel plezier te verhogen. Rosenberg bespreekt vereniging als samenvloeien en schrijft een hoofdstuk over spiritualiteit en orgasme. Hij behandelt niet hoe je energiedoorstroming direct kunt beïnvloeden, hoewel de oefeningen natuurlijk alle zijn opgezet om lading, stroming en overgave te beïnvloeden.

Schultz, Louis, Out in the Open -The Complete Male Pelvis
1999 North Atlantic Books 155 paginas

Geschreven door een Rolfer, gespecialiseerd in het werken met het bekken.